Berfikir dalam imej: psikologi, contoh dan maknanya

Oleh Adrian Keller | Dikemas kini 3 November 2026. Maklumat pendidikan; bukan penilaian klinikal.

Berfikir dalam imej ialah pengalaman menggunakan imej mental, adegan spatial atau kesan visual sebagai sebahagian daripada proses berfikir. Bagi sesetengah orang, ia terasa semula jadi untuk membayangkan laluan sebelum memandu, melihat wajah ketika mengingat rakan, atau membayangkan bilik yang siap sebelum menyusun perabot. Bagi yang lain, cara berfikir lebih bersifat verbal, konseptual, emosi atau jasmani, dengan sedikit atau tiada imej dalaman. Tiada satu pun gaya ini lebih baik secara automatik. Soalan yang berguna ialah apa yang cenderung berlaku dalam minda anda sendiri. Jika anda sedang menerokai mata minda kerana imej terasa jelas, samar, tidak konsisten atau tiada langsung, alat refleksi diri mata minda boleh memberi anda titik permulaan yang lembut tanpa menjadikan gaya kognitif sebagai label perubatan.

Apa yang dimaksudkan dengan berfikir dalam imej dalam psikologi

Dalam psikologi, berfikir dalam imej lazimnya merujuk kepada imej mental visual: keupayaan membentuk atau menggunakan pengalaman seperti gambar dalam minda. Imej-imej ini mungkin jelas, kabur, bergerak, pegun, berwarna, hitam dan putih, bersudut pandang orang pertama, bersudut pandang orang ketiga, atau lebih seperti susun atur spatial berbanding fotografi sebenar.

Perkataan kuncinya ialah "pengalaman". Dua orang boleh menyelesaikan masalah yang sama dan menggambarkannya dengan sangat berbeza. Satu orang mungkin berkata, "Saya dapat melihat langkah-langkah itu dalam minda saya." Orang lain mungkin berkata, "Saya sekadar tahu urutan tuanya." Seorang lagi mungkin mendengar perkataan, menangkap irama, atau menyensing hubungan antara perkara-perkara tanpa sebarang skrin dalaman. Perbezaan-perbezaan ini adalah sebahagian daripada spektrum imej visual.

Berfikir dalam imej tidak bermakna seseorang hanya berfikir secara visual. Perhatikan sama ada sesuatu tugas membawa kepada imej, frasa, rasa kedudukan, atau sekadar pengetahuan tentang jawapan. Rekod pengalaman anda sendiri, bukannya menyangka satu deskripsi berlaku bagi semua orang. Keogh dan Pearson mengasingkan imej objek daripada imej spatial: peserta afantasia mereka melaporkan imej objek yang jauh di bawah purata tetapi imej spatial di atas purata [3].

Berfikir dalam imej berbanding berfikir dengan kata-kata

Berfikir dalam imej dan berfikir dengan kata-kata ialah istilah ringkas yang berguna, tetapi ia bukan jenis personaliti yang kaku.

Apabila orang menggambarkan berfikir dalam imej, mereka lazimnya maksud bahawa gambar datang sebelum ayat. Mereka mungkin membayangkan adegan semasa merancang, mengingat lokasi dengan "melihat"nya, atau memusingkan objek secara mental sebelum menentukan bagaimana objek itu muat. Pemikiran mereka mungkin terasa pantas, spatial dan berasosiasi.

Apabila orang menggambarkan berfikir dengan kata-kata, mereka lazimnya maksud bahawa bahasa dalaman mendahului proses. Mereka mungkin menyediakan ayat lebih awal, berfikir menggunakan label, membina hujah langkah demi langkah, atau mengingat maklumat melalui frasa-frasa. Pemikiran mereka mungkin terasa berstruktur, bersiri dan mudah ditukar kepada pertuturan.

Ramai orang bergerak antara kedua-dua mod. Anda mungkin merancang pembentangan dengan kata-kata, membayangkan renovasi dapur dalam imej, mengingat sebuah lagu melalui bunyi, dan memahami persahabatan melalui emosi. Tujuannya bukan untuk menyusun hierarki mod-mod itu. Tujuannya untuk memperhatikan mod mana yang muncul dahulu, yang mana yang terasa boleh dipercayai, dan yang mana yang membantu dalam tugas-tugas tertentu.

Contoh berfikir visual yang mungkin anda kenal

Contoh berfikir visual lazimnya muncul pada momen-momen biasa:

• Anda membayangkan laluan di supermarket sebelum membuat senarai beli-belah.
• Anda mengingat di mana anda parkir dengan melihat barisan, warna atau objek di sekeliling.
• Anda membayangkan wajah watak semasa membaca novel.
• Anda menyelesaikan teka-teki dengan menggerakkan kepingan dalam minda.
• Anda merancang set pakaian dengan melihat bagaimana warna dan bentuk mungkin kelihatan bersama-sama.
• Anda memahami kalendar dengan membayangkan minggu-minggu sebagai petak atau garis masa.

Sebahagian daripada berfikir visual itu disengaja. Anda memilih untuk membayangkan pantai, graf, atau rumah rakan. Sebahagian pula berlaku secara automatik. Sebuah perkataan, bau atau kenangan mungkin mencetuskan imej pantas sebelum anda memutuskan untuk membayangkan apa-apa.

Berfikir visual juga boleh separa. Anda mungkin melihat tempat dengan jelas tetapi tidak wajah. Anda mungkin membayangkan bentuk tetapi bukan warna. Anda mungkin mendapat cebisan-cebisan pantas, bukan adegan yang stabil. Itulah sebabnya soalan ringkas seperti "Adakah anda berfikir dalam imej atau kata-kata?" boleh terasa terlalu sempit. Soalan yang lebih baik ialah: "Maklumat mental yang mana yang paling mudah saya capai?"

Bagaimana jika anda tidak dapat berfikir dalam imej?

Orang yang tidak dapat berfikir dalam imej, atau yang jarang membentuk imej mental secara sukarela, mungkin sedang menggambarkan afantasia atau imej visual yang lemah. Zeman dan rakan-rakan mereka menggunakan afantasia untuk menggambarkan imej sukarela yang berkurang atau tiada [1]. Ini menggambarkan pengalaman dalaman; ia tidak menetapkan satu jenis kecerdasan atau kesimpulan klinikal.

Seseorang dengan imej yang lemah mungkin masih tahu seperti apa rupanya bilik tidur mereka. Mereka mungkin mengingat fakta, susun atur, hubungan atau perasaan tanpa melihat gambar. Mereka mungkin menikmati buku tanpa adegan visual, mencipta seni melalui kaedah dan rujukan, bernavigasi dengan tanda tempat, atau menyelesaikan masalah melalui logik dan bahasa.

Perbezaan ini penting kerana "imej" dan "pengetahuan" mudah dikeliru. Jika anda meminta seseorang dengan imej yang lemah membayangkan sebiji epal, mereka mungkin tahu bentuk, warna, tekstur, rasa dan kategorinya, tetapi tidak melihatnya secara visual. Orang lain mungkin melihat sebiji epal merah yang cerah dengan cahaya pada satu sisi. Kedua-duanya memahami epal itu; bentuknya di dalam minda berbeza.

Jika semua ini terasa biasa kepada anda, panduan definisi afantasia dan penilaian kendiri boleh membantu anda merenung tentang kejelasan imej dalam pelbagai situasi. Ia patut dianggap sebagai maklumat pendidikan, bukan sebagai kesimpulan klinikal formal. Perubahan mendadak dalam imej, ingatan atau cara berfikir berbeza daripada gaya kognitif sepanjang hayat, dan patut dibincangkan dengan pakar profesional yang layak.

Berfikir visual, perbezaan pembelajaran dan kebolehan

Berfikir visual melibatkan lebih daripada sekadar kejelasan imej dalaman. Tinjauan neurosains oleh Pearson mendeskripsikan satu rangkaian yang membentang dari kawasan frontal otak hingga kawasan deria: imej boleh berfungsi seperti versi yang lebih lemah bagi persepsi yang masuk [2]. Itulah sebabnya gambar sebuah bilik mungkin terasa visual, tetapi tetap berbeza daripada melihat bilik itu sendiri.

Imej objek dan maklumat spatial juga perlu diasingkan. Keogh dan Pearson mendapati bahawa peserta afantasia menilai imej objek jauh di bawah purata, manakala penilaian imej spatial mereka berada di atas purata [3]. Mengingat sesuatu laluan sebagai belokan dan kedudukan relatif boleh berbeza daripada mencipta semula warna dan permukaannya. Ini ialah penemuan peringkat kumpulan, bukan cara untuk meramal kemahiran navigasi individu.

Bagi pembelajaran dan reka bentuk, bandingkan tugas itu sendiri. Jika arahan meminta anda memvisualkan suatu susunan yang siap, lukis susunan itu pada kertas dan semak dimensinya. Jika rajah sukar dijelaskan, tambahkan perkataan untuk hubungan yang ditunjukkannya. Representasi luar memberi anda sesuatu untuk diperiksa, disemak dan dikongsi. Nilai kegunaannya berdasarkan hasil tugas, bukan berdasarkan kekuatan imej di dalam kepala anda.

Cara reflektif untuk mengenali gaya anda sendiri

Daripada cuba memaksa diri anda ke dalam satu kategori, perhati bagaimana minda anda berfungsi dalam beberapa tugas harian.

Gunakan rekod tugas ini sebagai bantuan perbincangan, bukan ujian berpemarkah. Tulis pengalaman pertama yang anda perhati sebelum mencuba pendekatan lain. Ulangi pada hari biasa yang lain jika anda mahu melihat sama ada coraknya konsisten.

Tugas	Pengalaman imej	Kata-kata atau konsep	Maklumat spatial atau deria lain	Bantuan luar untuk dibandingkan
Mengingat wajah rakan	Jelas, samar, cebisan, atau tiada	Nama dan ciri yang diketahui	Kamiliariti atau suara yang diingat	Gambar foto, dengan kebenaran
Merancang laluan yang dikenali	Adegan atau tiada adegan	Urutan belokan	Kedudukan relatif atau pergerakan	Peta
Menyusun semula meja	Pratonton atau tiada pratonton	Senarai kekangan	Di mana objek itu muat	Kepingan kertas atau lakaran
Menerangkan idea baharu	Rajah dalam minda atau tiada	Definisi dan contoh	Hubungan antara bahagian	Rangka bertulis

Satu catatan ilustrasi mungkin berbunyi: “Laluan: tiada adegan visual; perkataan ‘berbelok kiri di perpustakaan’; rasa tentang belokan seterusnya; peta membantu menyemak persimpangan akhir.” Catatan itu mendeskripsikan satu tugas, bukan kekuatan atau kelemahan umum. Bandingkan sama ada bantuan itu menambah baik hasil — contohnya kurang bilangan belokan yang terlewat — dan bukannya sama ada ia menjadikan pengalaman dalaman anda lebih lazim. Orang lain mungkin mencatat adegan jalan yang jelas tetapi masih memerlukan peta untuk menyemak penutupan jalan.

Tiada jawapan yang menang. Nilainya ialah pengenalpastian corak. Anda mungkin mendapati bahawa imej kukuh untuk tempat tetapi lemah untuk wajah. Anda mungkin mendapati bahawa kata-kata membantu dalam membuat keputusan manakala imej membantu dalam reka bentuk. Anda mungkin mendapati bahawa alat luar, lakaran, nota, foto atau rajah memudahkan berfikir kerana ia menyokong gaya yang sudah digunakan oleh minda anda.

Apa yang kajian berfikir visual boleh dan tidak boleh beritahu anda

Zeman dan rakan-rakan mereka menggambarkan imej visual sebagai dominan dalam ingatan, khayalan dan kreativiti [1]. Pearson menekankan bahawa imej boleh menjadi kelebihan, tidak diperlukan, atau gangguan klinikal [2]. Tiada satu pun pemerhatan itu menyusun kedudukan seseorang mengikut kejelasan imej dalaman. Pastikan pengalaman diasingkan daripada hasil tugas.

Kajian tentang autisme menunjukkan mengapa satu label tunggal boleh mengelirukan. Bled dan rakan-rakan mereka mendapati penggunaan representasi visual yang lebih kerap dalam satu kumpulan dewasa autistik yang didiagnosis secara rasmi, dan menyimpulkan bahawa sesetengah orang autistik berfikir dalam imej [4]. King dan rakan-rakan mereka pula mendapati kejelasan imej purata yang lebih rendah dalam kumpulan autistik mereka, yang merangkumi peserta yang didiagnosis secara klinikal dan yang mengecam diri sendiri [5]. Kekerapan penggunaan dan kejelasan imej ialah soalan yang berbeza. Penemuan ini tidak boleh dipadatkan menjadi “orang autistik ialah pemikir visual”.

Milton dan rakan-rakan mereka mendapati lebih banyak sifat autistik yang dilaporkan sendiri dalam kumpulan afantasia mereka [6]. Itu ialah penemuan inventori sifat, bukan penentuan autisme. Dalam kajian yang sama, IQ kumpulan afantasia lebih tinggi berbanding kumpulan hiperfantasia, tetapi tidak ketara lebih tinggi berbanding kumpulan perbandingan. Para penulis melihat perbezaan IQ itu sebagai satu komplikasi dalam mentafsir keputusan, dan bukan bukti bahawa ketiadaan imej membuat seseorang lebih pintar.

Cuba satu tugas sebelum memilih label pembelajaran

Untuk projek kelas atau seni, bandingkan dua cara membentangkan maklumat yang sama. Pertama, tulis langkah atau kekangan dalam perkataan. Kemudian, lukis rajah ringkas atau buat susunan fizikal. Semak sama ada hasilnya memenuhi tugasan: adakah dimensinya betul, urutan itu lengkap, atau penjelasan itu dapat difahami? Ini adalah perbandingan praktikal yang boleh anda buat, dan bukannya dakwaan bahawa soal selidik menetapkan kaedah pengajaran pilihan.

Jika bacaan atau tugas sukar, bawa contoh khusus kepada guru atau pakar profesional yang layak: arahan tersebut, apa yang anda cuba, dan di mana anda tersekat. Elakkan membuat kesimpulan tentang dislexia, ADHD atau keadaan lain berdasarkan sama ada anda membayangkan bahan itu. Soal selidik imej direka untuk mendeskripsikan imej, bukan untuk menjawab soalan-soalan berasingan itu.

Rujukan

[1] Zeman A, Dewar M, Della Sala S. 2015. Lives without imagery – Congenital aphantasia. Cortex. doi: 10.1016/j.cortex.2015.05.019.

[2] Pearson J. 2019. The human imagination: the cognitive neuroscience of visual mental imagery. Nature Reviews Neuroscience. doi: 10.1038/s41583-019-0202-9.

[3] Keogh R, Pearson J. 2018. The blind mind: No sensory visual imagery in aphantasia. Cortex. doi: 10.1016/j.cortex.2017.10.012.

[4] Bled C, Guillon Q, Soulières I, Bouvet L. 2021. Thinking in pictures in everyday life situations among autistic adults. PLOS ONE. doi: 10.1371/journal.pone.0255039.

[5] King A, Buxton K, Tyndall I. 2024. Aphantasia and autism: An investigation of mental imagery vividness. Consciousness and Cognition. doi: 10.1016/j.concog.2024.103749.

[6] Milton F, et al. 2021. Behavioral and Neural Signatures of Visual Imagery Vividness Extremes: Aphantasia versus Hyperphantasia. Cerebral Cortex Communications. doi: 10.1093/texcom/tgab035.

Gunakan berfikir dalam imej sebagai petunjuk, bukan label

Berfikir dalam imej paling berguna apabila ia menjadi petunjuk untuk memahami diri sendiri. Jika imej jelas, anda boleh bertanya bagaimana imej itu membantu anda merancang, mengingat dan mencipta. Jika imej samar atau tiada, anda boleh bertanya strategi bukan visual yang mana sudah berkesan untuk anda. Jika pengalaman anda berada di kedudukan tengah, anda dapat memperhatikan bila imej muncul dan bila ia tidak.

Di sinilah juga refleksi berkaitan afantasia boleh membantu. Soal selidik yang diinspirasikan oleh VVIQ, Soalan Selidik Kejelasan Imej Visual, boleh membuat perbezaan yang samar lebih mudah digambarkan, terutamanya jika anda pernah bertanya-tanya mengapa orang lain bercakap tentang "melihat" sesuatu dalam minda dengan lebih harfiah daripada anda. Untuk langkah seterusnya yang tanpa tekanan, anda boleh menerokai penjelajahan afantasia yang santai dan menggunakan hasilnya sebagai bahasa untuk refleksi, bukan sebagai vonis tentang apa yang minda anda boleh atau tidak boleh lakukan.

Laman web ini menggunakan adaptasi prinsip VVIQ, dengan pilihan jawapan dan sistem pemarkahan sendiri. Keputusannya tidak dapat mengenal pasti gaya pembelajaran, tahap kepintaran atau keadaan perubatan. Jika perubahan mendadak dalam cara berfikir menyebabkan anda mengalami tekanan emosi, dapatkan bantuan profesional; jika tekanan emosi itu melibatkan bahaya segera kepada diri sendiri, hubungi perkhidmatan kecemasan tempatan atau perkhidmatan krisis.

Matlamatnya bukan untuk menjadi pemikir jenis lain. Matlamatnya ialah memahami minda yang sudah anda gunakan, kemudian memilih alat yang lebih sesuai dengannya.

Soalan lazim

Apa maksudnya jika anda berfikir dalam imej?

Ia bermakna imej mental visual memainkan peranan yang ketara dalam cara anda menggambarkan fikiran anda. Cuba membezakan rupa sesebuah objek daripada rasa tentang kedudukannya. Imej dalaman dan maklumat spatial tidak semestinya merupakan pengalaman yang sama [3].

Adakah berfikir dalam imej ialah ciri autistik?

Ia tidak dapat mengenal pasti autisme. Bled dan rakan-rakan mereka menyokong idea bahawa berfikir dalam imej berlaku dalam sesetengah dewasa autistik [4]; King dan rakan-rakan mereka mendapati kejelasan purata yang lebih rendah dalam satu sampel autistik lain [5]. Kajian-kajian itu bertanya soalan yang berbeza dan tidak menetapkan satu format berfikir autistik yang universal.

Adakah orang dengan ADHD berfikir dengan kata-kata atau imej?

Pemeriksaan kendiri imej tidak dapat menjawab soalan itu bagi profil ADHD. Terangkan sama ada kata-kata atau imej muncul dalam sesuatu tugas tertentu, tanpa menggunakan huraian itu untuk menetapkan ADHD atau menganggap semua orang dengan label yang sama berfikir sama.

Adakah afantasia berkait dengan IQ tinggi?

Kajian kecil oleh Milton itu mendapati perbezaan antara kumpulan afantasia dan hiperfantasia, tetapi tiada kelebihan yang ketara berbanding kumpulan perbandingan [6]. Ia tidak membenarkan meramal IQ anda daripada kejelasan imej. Gunakan keputusan imej untuk mendeskripsikan imej, bukan sebagai ukuran kepintaran.